Temat „polskich obozów koncentracyjnych” i walka z tym pojęciem przez polskie służby dyplomatyczne jest już dość szeroko opisany w polskiej prasie. Tym niemniej za każdym razem, gdy spotykam się z tym określeniem, to trafia mnie szlag.

Najnowszy (jedynie w znaczeniu takim, że zapoznałem się z tą książką ostatnio, nie chodzi o datę jej publikacji) przykład to opowiadanie napisane przez Alistaira MacLeana w 1981 r. pt. „Rzeka śmierci” (River of Death), które przeczytałem w oryginale podczas wakacyjnego wypoczynku. Krótka historia (128 s.) pogoni za zaginionym Złotym Miastem w amazońskiej puszczy, gdzie celem rzeczywistym jest schwytanie nazistowskiego zbrodniarza, generała von Manteuffla. Czyta się to bardzo dobrze, MacLean potrafi pisać w bardzo specyficzny, nie pozbawiony ironii sposób, a jednak w dwóch miejscach tej powieści można się zirytować. Chodzi rzecz jasna o przedstawienie II wojny światowej i relacji sprawcy – ofiary.

Pomijam już fakt, że oprócz niemieckojęzycznych nazwisk oraz pisania czasem Guten Abend, czy tego, że wspomniany jest Berlin czy Wilhelmshaven jako miejsca akcji, w zasadzie po lekturze tej książki można odnieść wrażenie, że sprawcami zła podczas drugiej wojny światowej byli jacyś bliżej nieokreśleni „naziści” nie posiadający ściśle określonej narodowości. Istotniejsze jest użycie w dwóch miejscach stwierdzeń, które budzą mój sprzeciw.

Na stronie 63 pada określenie (przytoczę w oryginale, myślę, że tłumaczenie jest zbędne) „taking most of his hard cases with him – Nazis, renegade Poles, renegade Ukrainians. As fine a collection of war criminals as you’ll ever meet”. Wynika z tego, że zło podczas wojny zostało uczynione głównie rękoma nazistów, polskich i ukraińskich zdrajców. Niemców na horyzoncie nie widać. Za to Polaków i Ukraińców – jak najbardziej.

Z kolei na stronie 115 pada znane już „Inspector General and Assistant Inspector General of the North and central Polish concentration and extermination camps (…)”. Znów – wspomniany wyżej von Manteuffel był nadzorcą polskich obozów koncentracyjnych.Powie ktoś, że się czepiam, że przecież z nazwiskiem von Manteuffel nie można być wziętym za Polaka, że każdy wykształcony człowiek zna przecież historię itp. A jednak, rozmawiając z Anglikami i nie tylko, łatwo się przekonać, że nasze przekonanie o tym, że wojna zaczęła się 1 września 1939 wcale nie jest dla nich najważniejszą rzeczą, a znajomość historii mocną stroną w ogóle. A wakacyjna lektura takich książek może sprawić, że w świadomości czytających ugruntuje się przekonanie, że to Polacy byli głównym źródłem zła, jakie dokonało się kilkadziesiąt lat temu. Pisałem o tym kiedyś w kontekście Związku Wypędzonych TUTAJ.

Powstaje pytanie, jak to się dzieje, że MacLean, człowiek bez wątpienia oczytany, mający stosowną wiedzę historyczną, dorobek sytuujący go w szeregi znanych i uznanych twórców na Zachodzie, napisał to w taki właśnie sposób.Być może pewnym wyjaśnieniem jest kontekst zimnowojenny i rywalizacja Wschód - Zachód? Niemcy byli już wówczas "po jasnej stronie mocy".

Mam w swoich materiałach dodatkowo artykuł naukowy autorstwa Nialla Fergussona, znanego brytyjskiego historyka, uznanego za jednego z bardziej wpływowych myślicieli zachodnich. Styl podobny, choć nie chcę go cytować z pamięci, więc póki co powstrzymam się z komentarzem. Ale jak wpadnę na niego przy okazji porządków w swoich dokumentach, to go dodam, jako kolejny przykład.

I tak książka, która miała być jedynie dodatkiem do wylegiwania się na plaży, stała się powodem kolejnego wpisu na DS.24.

PS: Przepraszam za zdecydowanie zbyt długą przerwę w pisaniu. Niestety, mimo szczerych chęci, nie mogę obiecać, że to się nie powtórzy, choć będę się starał pisać jak najczęściej. Pozdrawiam!